بررسی خصوصیات آناتومیکی، فیتوشیمیایی و فارماکولوژیکی گیاه دارویی رازیانه

بررسی خصوصیات آناتومیکی، فیتوشیمیایی و فارماکولوژیکی گیاه دارویی رازیانهReviewed by بررسی خصوصیات آناتومیکی، فیتوشیمیایی و فارماکولوژیکی گیاه دارویی رازیانه on Nov 9Rating: 5.0بررسی خصوصیات آناتومیکی، فیتوشیمیایی و فارماکولوژیکی گیاه دارویی رازیانهبررسی خصوصیات آناتومیکی، فیتوشیمیایی و فارماکولوژیکی گیاه دارویی رازیانه

دومین کنفرانس بین المللی گیاهان دارویی ، کشاورزی ارگانیک


نویسندگان : 

1- رضا پرداختی : عضو انجمن گیاهان دارویی ایران
2- علی قادری: مدرس دپارتمان مهندسی تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی،دانشگاه فنی و حرفه ای استان خراسان رضوی، ایران


چکیده : 

رازیانه گیاهی است که از اهمیت زیادی در ایران و جهان برخوردار بوده و از اسانس حاصل از میوه آن در صنایع مختلف داروسازی ، غذایی ، آرایشی و بهداشتی استفاده می شود. رازیانه گیاهی از خانواده چتریان است که حدود 300جنس و 3000گونه علف معطر دارد. رازیانه گیاهی است افراشته و دایمی ، گاهی دو ساله و به ندرت یک ساله به ارتفاع 1تا 1/8 متر بدون کرک با ساقه های منشعب مدور که بر روی آنها دنده های ظریف مشاهده می شود.

این گیاه دارویی دارای متابولیت های ثانویه با ارزشی است که در صنایع غذایی کاربرد وسیعی دارد و به صورت خوراکی در درمان نفخ ، سوء هاضمه، و اسپاسم عضلات و همچنین به صورت موضعی به عنوان ضد میکروب استفاده شده است. رازیانه به صورت سبزی یک ماده غذایی بسیار مفید، سهل الهضم، آرام کننده معده و روده و کمی ملین است. به صورت گیاه درمانی مصرف آن به خصوصی به زنان توصیه شده است. زیرا از طرفی جریان عادت ماهانه را تسهیل کرده و از سویی دیگر شیر مادران شیرده را زیاد می کند.

مهمترین ترکیب اسانس دانه رازیانه ماده ای بنام آنتول است که عامل اصلی بوی گیاه محسوب می شود. طعم آنتول کاملاً شیرین است و در حدود سیزده برابر شیرین تر از شکر می باشد. این ماده در دانه گیاه انیسون نیز موجود است از اینرو عطر و بوی این دو گیاه کاملاً به هم شباهت دارند. اسانس رازیانه که از تقطیر دانه آن حاصل می شود در صنایع داروسازی، نوشابه سازی، غذایی و بهداشتی موارد استفاده فراوانی دارد.

امروزه در صنایع داروسازی از اسانس رازیانه به عنوان ضد سرفه، خلط آور، مدر و همچنین برای مداوای دردهای ناشی از اسپاسم، گاستریت معده و کولون روده استفاده می شود. رازیانه مانع تخمیرهای روده گشته و از اینرو مانع تشکیل گاز در روده می گردد.

از طرف دیگر مواد موثره این گیاه هضم غذا را تسهیل می نماید. استفاده از افشره این گیاه در زمان شیردهی علاوه بر اثر افزایش شیر مادران، باعث درمان دل درد نوزاد نیز می گردد. علاوه بر آن می توان دم کرده دانه گیاه را برای درمان دل دردهای نوزادان (از نوع اسپاسم) استفاده کرد. یک تحقیق بالینی در سال 1990اثر ترکیب افشره رازیانه، نعناع و بومادران در درمان ناراحتی های مربوط به گوارش، سنگینی معده بعد از مصرف غذا، نفخ، دل درد و حالت استفراغ ناشی از سوء هاضمه را به اثبات رساند .


واژگان كلیدی:

فیتوشیمیایی، فارماکولوژیکی، رازیانه


مقدمه

رازیانه از قدیمی ترین گیاهان ادویه ای است. مردم مصر، یونان و روم باستان خواص دارویی آنرا می شناختند. دیوسکوریدس و سقراط حکیم آنرا برای زنان شیرده تجویز می نمودند و به علاوه آنرا برای تقویت بینایی نیز موثر می دانستند، تا جایی که معتقد بودند مارها هم در زمان پوست اندازی چشمان خود را با مالیدن به رازیانه تقویت می نمایند.

در چین و هند از رازیانه برای مداوای گزش مار و عقرب استفاده می کردند. جالینوس نیز مصرف آنرا در غذا تجویز می کرد. از نظر عوام این گیاه خوش یمنشناخته می شده و به همین منظور دسته ای از بوته آنرا بر سر در منازل آویزان می نمودند تا ارواح خبیثه را از محل دور کنند.

روش تحقیق

این مطالعه یک مطالعه مروری بر اساس مقایسه منابع ایرانی و خارجی می باشد. که با جستجوی در پایگاههای ,Pubmed google scholar, isi, sidو استخراج اطلاعات و نهایتا مقایسه و تطبیق آنها با هم می باشد.

يافته ها

رازیانه یک گیاه دارویی است که طبع گرم و خشکی دارد. در طب سنتی ایران، از آن به گیاه ضدبلغم و صفرا یاد میشود. چون گیاه بسیار گرمی است. اگر بخواهید از خاصیت مسهل بودن آن بهرهمند شوید، باید آن را با مادهای مصرف کنید که حرارت گیاه را کم کند و بهترین گزینه ما برای همراهی با آن سکنجبین و عسل است.

قسمتهای مورد استفاده این گیاه عبارتند از: بذر، برگ و ریشه. مقدار مصرف روزانه رازیانه، به طور متوسط حداکثر 5گرم یا یک تا سه استکان عرق آن توصیه می شود و برای اینکه نتیجه درمان مشخص شود و گیاه خواص درمانی خود را به جای بگذارد، حداکثر 40روز زمان نیاز دارد.

در دوران بارداری و شیردهی، مصرف این گیاه ضرری به همراه ندارد و داروخانههای گیاهی ایران به شکل های مختلف (مثل قطره آنتیمیگرن، شربت توسیان، شربت تیسیان، پودر ژنرال تونیک، قطره سنکول، سنالین، منتازین و لوسیون تقویت موی سنیره) موجود هستند که داخل تمام این محصولات رازیانه وجود دارد.

بحث و نتیجه گیری

گیاهی است علفی وچند ساله، بومی نوا حی مدیترانه وجنوب اروپا، دارای ارتفاع 150تا 200سانتیمتر، دارای برگ های بریده بریده ، گل ها، کوچک و زرد رنگ که در چتر مرکب وجود دارند. میوه اش یک فندقه ی دو قسمتی (شیزوکارپ) است که به رنگ سبز تا قهوه ای روشن دیده می شود. گیاهی خشکی پسند است و به خاک های لومی رسی و آب و هوای گرم علاقه مند می باشد .

pHمناسب برای این گیاه 4/8تا 8است. کاشت بذور در اواخر اسفند ماه صورت می گیرد. بذور در ردیف هایی با فاصله ی 40تا 50سانتی متر کشت می شوند. در این روش، 8تا 10کیلوگرم بذر برای یک هکتار مزرعه استفاده می شود. درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذور اش 15تا 16درجه سانتی گراد است. در مورد عملیات داشت، وجین علف های هرز در سال اول ضروری است و علف کش های مرکازین و آفالون کاربرد دارد.

سم دیتریفون در صورت حمله ی سن های لکه دار استفاده می شود. برداشت در زمانی است که بذور رسیده باشند. البته بطور همزمان نمی رسند و بایستی قبل از ریزش بذور از روی گیاه، عملیات برداشت صورت گیرد. معمولا سرشاخه های دارای بذر را جمع آوری می کنند و سپس بذر ها را از شاخه ها جدا می کنند. میوه اش دارای 2تا 6درصد اسانس است.

اسانس رازیانه دارای ترکیباتی مثل آنتول، فنکون، استراگول و متیل کاویکول است. اسانس رازیانه به وسیله تقطیر با بخار آب حاصل می شود و در آب به مقدار بسیار کم حل می شود. خواص و کاربرد: برای مداوای سرفه، هضم غذا، افزایش شیر مادران شیرده کاربرد دارد. ریشه اش دارای اثر ادرار آور قوی است و سبب دفع اوره و اسید اوریک می گردد و گاها برای درمان سنگ کلیه هم کاربرد دارد.


منابع : 

1- حاجی آخوندی، عباس و بلیغ، ناصر- راهنمای کاربردی گیاهان داروئی، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، .1381
2- زرگری، علی – گیاهان دارویی (مجموعه 5جلد) – انتشارات دانشگاه تهران،
.1372
3- صمصام شریعتی، هادی – پرورش و تکثیر گیاهان دارویی- انتشارات مانی،
.1382
4- یزدانی، داراب – کاشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی – پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی،